خوشبختانه سال‌هاست كه به دليل مشغله فراوان و نوع برنامه‌هاي تلويزيون، كه آن را در حد يك بنگاه پخش اجناس ناراست پايين آورده، ديدار اين چراغ براي بعضي جادو را به فراموشي سپرده‌ام. اما بدبختانه ايام ماه مبارك رمضان كه مي‌شود به دليل اين كه تلويزيون به طور معمول در هنگام افطار روشن و صرف افطار با سريال‌هاي آبكي پس از افطار همزمان مي‌شود ، اين برنامه‌ها را با اعمال شاقه با افطاري خود فرو مي‌دهم. در آبكي بودن سريال‌ها حرفي نيست ولي بعضي وقت‌ها موضوعاتي را براي سريال‌هاي خود انتخاب مي‌كنند كه آدمي را به تعجب وا مي‌دارد. همين چند سال پيش بود كه سريالي معروف به "دكتر پژوهان" (مطمئن نيستم اسمش همين باشد) پخش شد كه نسخه‌ي فارسي شده همراه با آش شعله قلمكار اضافه‌ي فيلم مشهور "وكيل مدافع شيطان" اثر "تيلور هاكفورد" بود. فيلمي قدرتمند با هنرنمايي "آل پاچينو" و "كيانو ريوز". داستان "وكيل مدافع شيطان" داستان وكيل جوان، زبردست و جاه طلبي (بابازي كيانو ريوز) است كه ناخواسته به استخدام شيطان (بابازي آل پاچينو) در مي‌آيد تا مريدانش را از چنگال قانون برهاند. در واقع اين وكيل مدافع آخرين حلقه‌ي تيم حرفه‌اي شيطان براي تحكيم امپراطوري‌اش است. بازي افسانه‌اي پاچينو در نقش ابليس و داستان پردازي قدرتمند فيلم، مرا بر آن داشته كه اين فيلم را بيش از 5 مرتبه تماشا كنم و هنوز هم علاقمند باشم كه آن را دوباره ببينم. فيلمي 2 ساعته كه محتواي فلسفي، مذهبي و هنري آن هزاران مرتبه از سريال 20 ساعته دكتر پژوهان بيشتر است، سريال سطح پاييني كه حتا مخاطبان عام را هم نتوانست ارضا كند. ولي امسال نيز باز زمان صرف افطار همزمان شده با يكي از همين سريال‌ها، سريالي به نام "پنجمين خورشيد". داستان اين سريال ظاهرا در مورد جواني شوربخت كه است كه بوسيله يك عتيقه عجيب و غريب به آينده سفر كرده و آينده نه چندان مطلوب خود و اطرافيانش را مي‌بيند و تصميم مي‌گيرد كه با بازگشت به گذشته و ايجاد تغييرات، اين آينده نامطلوب را مطلوب خود كند.

سال 2004 فيلمي جنجنالي با عنوان "اثر پروانه‌اي" در سالن‌ سينماهاي جهان (البته به جز ايران) به نمايش درآمد كه داستاني مشابه داشت. داستان در مورد كودكي است 7 ساله به نام اوان كه با مادر خود زندگي مي‌كند و مبتلا به بيماري رواني است كه باعث مي‌شود بخشي خاطراتش را فراموش كند. به توصيه‌ي دكترش تصميم مي‌گيرد تا خاطراتش را بر روي كاغذ ثبت كرده تا از فراموش شدنشان جلوگيري كند. وي با سه تن ديگر به نام‌هاي لني، كايلي و تامي همبازي است كه در ميان آنها تامي كودكي شرور مي‌باشد. 6 سال بعد، زماني كه ‌آنها اوج دوران نوجواني خود را سپري مي‌كنند، در اثر اشتباه همبازي شرور خود، ناخواسته مرتكب جنايتي هولناك در پيش چشمانشان مي‌شوند. از آنجايي كه اوان اين بخش از وقوع جريان را فراموش مي‌كند، دچار عذاب وجدان آن نشده و به زندگي عادي خود ادامه مي‌دهد ولي اين جريان بر زندگي سه دوست ديگرش تاثير بدي مي‌گذارد. 7 سال بعد، اوان به دوران جواني خود رسيده و در موقعيت نسبتن خوبي قرار گرفته است و در حال تحصيل در دانشگاه مي‌باشد (نقش اوان بيست ساله را آشتون كاچر، بازيگر جوان و خوش آتيه‌ي هاليوود،بازي مي‌كند)، ولي سه دوست ديگرش هركدام دچار وضعيتي نابسامان شده‌اند.

بر اثر يك اتفاق اوان متوجه مي‌گردد كه قادر است با بازخواني خاطراتش به گذشته باز گردد و نقاط تاريك خاطراتش را ببيند كه اين نقاط تاريك در حقيقت زمان‌هاي بازگشت وي به گذشته است. به همين منظور با ملاقات با يكي از همبازي‌هاي گذشته‌ي خود كه اكنون دختري است زيباروي ولي سرخورده و رانده شده از اجتماع، تلاش مي‌كند تا خاطرات گذشته‌اش را بازيابي كند. بر اثر ياد‌ آوري آن خاطرات تلخ، دختر جوان تعادل رواني‌اش را از دست داده و خود كشي مي‌كند. اين حادثه اوان را به اين فكر مي‌اندازد كه او مي‌تواند با بازگشت به گذشته و دستكاري روند وقايع، وضعيت مطلوبي را در آينده حاصل كند. ولي در هر بار مراجعت با يك خطاي كوچك اثري وحشتناك‌تر از قبل در آينده بوجود مي‌آيد تا اينكه سرانجام اوان سرمنشا مشكلات را يافته و با جمله‌اي ساده ناشي از تصميمي صحيح و سخت در همان دوران كودكي‌اش، به تمامي كابوس‌هاي پيش آمده در آينده پايان مي‌بخشد.

فيلم "اثر پروانه‌اي" با اين جمله‌ي معروف آغاز مي‌شود: "گفته مي‌شود كه حادثه‌ي كوچكي همچون برهم خوردن بال‌هاي يك پروانه، در نهايت منجر به توفاني بزگ در سو‌ي ديگر دنيا خواهد شد". اين جمله‌اي معروف از نظريه‌ي بي‌نظمي است كه به همين خاطر آن را با نام نظريه‌ي اثر پروانه‌اي مي‌شناسند. داستان فيلم نيز با استناد به اين نظريه به بررسي نتايج بزرگي كه حاصل از اقدامات كوچك حتا در دوران كودكي و بي‌خردي است، مي‌پردازد. تيتراژ آغاين فيلم بسيار جالب است؛ پس نمايش جمله‌ي ياد شده،  تعدادي پروانه در صفحه به پرواز در مي‌آيند كه يكي از آنها در تصوير MRI مغز آدمي گرفتار شده و در آن محو مي‌شود. با اين تيتراژ خيره كننده بيانيه‌ي اصلي فيلم بر همگان آشكار مي‌شود كه اگر بال زدن يك پروانه توفاني را بوجود آورد، پس عملكردهاي انساني چه آثار بي‌ نهايت عظيمي را در روند جهان خواهد داشت.

ساختار قدرتمند فيلم كه در رفت و برگشت بين حال و گذشته است، به تمام نظريه‌ي اثر پروانه‌اي و سلطه‌ي انسان بر سرنوشتش را حلاجي مي‌كند. پدر اوان نيز به همان بيماري فرزندش مبتلا است و در آسايشگاه بيماران رواني بستري مي‌باشد. زماني كه اوان در يكي از بازگشت‌هايش به گذشته از او مي‌خواهد تا در تصحيح رويدادها كمكش كند، اوان را نتوان در تغيير سرنوشت مردم مي‌خواند و با حمله‌ي به وي به جهت كشتنش، مي‌خواهد تا اوان را از ايجاد تغيير در اراده خداوند ناكام گذارد. ولي اوان با عملكردش نشان مي‌دهد كه سرنوشت انسان‌ها چيزي جز نحوه عمل آنها در طول زندگي‌شان نيست.

من از ديدن فيلم بسيار لذت بردم. همزاد پنداري كه با شخصيت اصلي داستان داشتم مرا محو داستان فيلم كرده بود. طي 1ساعت 40 دقيقه‌ي زمان فيلم، فيلم با جسارت تمام مانيفست خود را ارايه داد كه من را به تحسين وا داشت. اگر قرار بود چنين داستاني در ايران بر روي فيلم ثبت شود، نزديك به 450 ساعت و 40 دقيقه فيلم از آب در مي‌آمد. براي من جالب بود كه اوان تلاش مي‌كرد تا با دستكاري گذشته هم دختر را در كنار خود داشته باشد و هم شرايط مطلوب را، در حالي كه سرانجام دانست كه مشكل اصلي، ارتباط او با دختر است.

و اما سريال "پنجمين خورشيد"؛ زماني كه محور اصلي داستان (آن هم در قسمت‌هاي چهارم پنجم) مشخص شد، اميدوار بودم كه كارگردان با دستمايه قرار دادن تئوري بي نظمي و گرفتن ايده‌ي فيلم اثر پروانه‌اي، شكل ايراني و تناسب يافته با مذهب مان را ارايه دهد، ولي تاكنون من شاهد اقتباسي ضعيف از يك اثر جنجالي بوده‌ام، اثري كه حتا نتوانسته بازي خوبي را از بازيگران خود به نمايش بگذارد چه رسد به داستان پردازي قوي از يك موضوع چالش برانگيز. داستان نويس حتا آنقدر جسارت به خرج نداده تا با عنوان حادثه‌اي بزرگ، بازگشت شخصيت اصلي داستان به گذشته را براي تعريف روند ديگري از داستان زندگي‌اش، توجيح كند. البته بايد جانب انصاف را نگه داشت و نقاط مثبت سريال را نيز برشمرد. يكي از نقاط قوت سريال مقايسه‌ي خوب زمان حال با گذشته‌ است و سريال در اين باب كمتر گاف داده است. داستان پردازي، اگر نكات مذهبي و فلسفي را در نظر نگيريم، محتواي ايراني دارد و همچون ديگر كپي برداري‌هاي ضعيف صدا و سيمايي، كمتر به داستان نمونه‌ي مشابه خارجي خود لطمه زده است. از ديگر نقاط قوت فيلم، تلنگر‌هاي ظريف داستان است. به عنوان مثال كاراكتر اصلي داستان، زماني كه به گذشته باز مي‌گردد، براي دانستن اينكه آيا واقعن به گذشته بازگشته است يا نه به پرسيدن قيمت گوجه (توجه كنيد قيمت گوجه) بسنده مي‌كند. در واقع كارگردان نشان مي‌دهد كه طي اين بيست سال تنها چيزي كه تغيير كرده قيمت‌هاي سر به فلك كشيده است، حتا نوع خودروها هم تعجب شخصيت داستان را برنمي‌انگيزد (چرا كه تكنولوژي خودروها اگر پايين نيامده باشد، بالاتر نرفته است). به كاربرده شدن جمله "اين انقلاب مستضعفينه؟!" و يا "فيلم اخراجي‌ها رو نبينيد ميگن توش خيلي حرف بد ميزنن!" نيز از همين نكات ظريف داستان است. مجموع اين نقاط قوت سريال را از عنوان يك اثر ضعيف مي‌رهاند. توصيه‌ي من به دوستداران فيلم‌هاي معناگرا اينست كه منتظر برداشتي فلسفي و مذهبي از اين سريال نباشند (هر چند مانيفست مذهبي اين سريال از اثر كمدي-تخيلي يوسف پيامبر بسيار و بسيار بيشتر است). اگر منتظريد تا جواب سوال‌هايتان را در باب قدرت انسان در تعيين سرنوشتش و تعامل خواست خدا با سرنوشت انسان بدانيد، به قرآن، نهج البلاغه و "شازده كوچولو"ي "سنت اگزوپري" مراجعه كنيد.

من سعي مي‌كنم به سرعت تا قبل از شروع شدن سريال افطاري‌ام را تمام كنم تا مجبور به ديدن آن نباشم، چرا كه مي‌ترسم طمع دلچسب فيلم "اثر پروانه‌اي" را از من بگيرد. شايد اين خصلت من اصفهاني به همان داستان معروفي باز مي‌گردد كه :"محتويات معده يك اصفهاني پس از كالبد شكافي جسدش فقط موز بوده است".